Özellikle büyük şehirlerde 450 TL’den başlayıp 900 TL bandına kadar çıkan fiyatlar, “aynı ürün neden bu kadar farklı fiyatlara satılıyor?” sorusunu gündeme taşıdı. Rize ve Samsun’da faaliyet gösteren iki işletmecinin değerlendirmeleri, sorunun çok boyutlu yapısını ortaya koyuyor.

“Fiyat Algısı Bozuldu, Herkes Kafasına Göre Fiyat Belirliyor”

Rize’de liman lokantası sahibi Avukat Fatih Bey, piyasadaki en büyük sorunun maliyetlerden çok “fiyat algısının kaybolması” olduğunu vurguluyor. Artık aynı ürünün farklı fiyatlarla satılmasının sıradanlaştığını belirten Fatih Bey, durumu şu sözlerle özetliyor:“Eskiden pahalıyla ucuz döner arasında net fark vardı. Şimdi o sistem tamamen bozuldu. Aynı şehirde, aynı kalitede dönerin biri 400 lirayken diğeri 800 lira olamaz. Bu maliyetle açıklanamaz. Bu işin içinde fırsatçılık da var.”

Gramaj üzerinden yapılan gizli zamlara da dikkat çeken Fatih Bey, tüketicinin farkında olmadan daha pahalıya ürün tükettiğini ifade ediyor:“70 gram, 100 gram diye oynuyorlar. Vatandaş aynı ürünü yediğini sanıyor ama aslında daha az ürün alıyor. Bu da gizli zam demek.”Büyükşehirlerle Anadolu arasındaki maliyet farkının da kapandığını söyleyen Fatih Bey, dikkat çeken bir karşılaştırma yapıyor:“Eskiden İstanbul’un maliyeti yüksek denirdi. Şimdi Rize ile İstanbul neredeyse kafa kafaya. Ama fiyatlara bakıyorsunuz, arada uçurum var. Bu normal değil.”

“Et Bir Ayda 250 TL Zamlanıyor, Biz Mecburen Fiyat Artırıyoruz”

Samsun’daki işletmeci ise fiyat artışlarının temelinde doğrudan maliyet baskısı olduğunu savunuyor. Özellikle et fiyatlarındaki sert yükselişin altını çizen esnaf, şu ifadeleri kullanıyor:“Bir ay içinde ete 250 TL zam geliyor. Bizim yaptığımız zam 20-30 lira ama kimse bunu görmüyor. Sürekli kasap zam yapıyor, biz de mecburen yansıtıyoruz.”Vergi yükünün de altını çizen işletmeci, KDV oranlarının sektörü zorladığını belirtiyor:“Girişimiz bir, çıkışımız on gibi. KDV çok yüksek. Personel gideri, kira derken maliyet zaten ağır. Uygun satmak istiyoruz ama mümkün olmuyor.”

Aynı Üründe İki Kat Fiyat: Sadece Maliyetle Açıklanamıyor

Sektörde en dikkat çeken başlıklardan biri ise aynı şehirde fiyatların iki katına kadar çıkabilmesi. Rize’deki işletmeci bu durumu açık şekilde eleştirirken, Samsun’daki esnaf ise küçük işletmelerin maliyet baskısıyla hareket ettiğini ifade ediyor.

Fatih Bey bu noktada oldukça net:“%10 maliyet artışı varsa %30 zam yapamazsınız. Bu maliyet değil, bu açgözlülük olur. İnsanlar pandemiden sonra fiyat algısını kaybetti, bazı esnaf da bunu kullanıyor.”Öte yandan et fiyatlarındaki artış, hayvancılıkta yaşanan gerileme ve genel enflasyonist ortam, döner fiyatlarını yukarı çeken temel dinamikler arasında yer almaya devam ediyor.

Döner Artık Lüks Tüketim mi?

Artan fiyatlar, dönerin toplumdaki yerini de değiştiriyor. Bir dönem öğrencilerin ve dar gelirli vatandaşların kolayca ulaşabildiği bir ürün olan döner, artık daha sınırlı tüketilen bir gıda haline geliyor.Fatih Bey bu değişimi şu sözlerle anlatıyor:“Biz öğrenciyken harçlığımızla döner yiyebiliyorduk. Şimdi çocukların cebindeki 200 lirayla karnını doyurması mümkün değil. Döner artık herkesin ulaşabileceği bir şey olmaktan çıktı.”Samsun’daki işletmeci de benzer bir tabloya dikkat çekiyor:“Biz de uygun satıp çok kazanmak isteriz ama giderler o kadar yüksek ki olmuyor. Vatandaşın alım gücü düştü, biz de üzülüyoruz.”

 “Fırsatçılık da Var, Alım Gücü de Değişti”

Gümüşhane Öncü İşletme Müdürü Hakan Yavuz ise öner fiyatlarındaki artışa ilişkin yaptığı değerlendirmede, İstanbul ile Anadolu arasında maliyet farkı bulunduğunu ancak fiyatların bazı yerlerde “anlamsız şekilde yükseldiğini” belirterek şunları söyledi:“İstanbul’da kira, işçilik ve paket giderleri daha fazla ama bu kadar açık farkı ben de anlayamıyorum. Bazı yerlerde fiyatlar gereğinden fazla artıyor, bu da biraz fırsatçılığı gösteriyor.”

KDV sisteminin de maliyetleri etkilediğini ifade eden Yavuz, “Ürün bize yüzde 1’le girip yüzde 10’la çıkıyor, bu da fiyatlara yansıyor ama tek başına açıklayıcı değil” dedi.Vatandaşın alım gücü tartışmalarına da değinen Yavuz, alım gücünün düştüğü yönündeki görüşe katılmadı:“Alım gücü düşmedi, istekler arttı. Eskiden insanlar daha sınırlı harcıyordu, şimdi her şeye ulaşmak istiyor. Kahveye harcanan parayla döner fiyatı kıyaslanıyor ama aynı hassasiyet gösterilmiyor.”

Döner Fiyatları Ekonominin Aynası

Ortaya çıkan tablo, döner fiyatlarının yalnızca bir gıda ürünü üzerinden değil; Türkiye’deki enflasyon, maliyet baskısı ve piyasa davranışlarının bir yansıması olarak okunması gerektiğini gösteriyor.Fiyatlardaki dengesizlik ise sektör içinde hem etik tartışmaları hem de denetim ihtiyacını yeniden gündeme taşıyor.