Kahverengi kokarca zararlısının neden olduğu kalite kaybı, randımanın 38-44 seviyelerine kadar gerilemesi ve rekoltenin beklentilerin altında kalması üreticiyi zor durumda bıraktı. TMO’nun yüzde 40 randımanın altındaki ürünleri kabul etmemesiyle birlikte piyasada sıkışan düşük kaliteli fındığın kilogram fiyatı 110 liraya kadar geriledi.

Sakarya’nın Karasu, Kocaali, Ferizli, Hendek ve Akyazı ilçelerinde üreticiler, sezon başında açıklanan rekolte tahminlerinin sahadaki tabloyu karşılamadığını belirtiyor. İklimsel dengesizlikler, erken dökülmeler ve kahverengi kokarca nedeniyle birçok bölgede geçen yıla göre yüzde 30 ila 50 arasında rekolte kaybı yaşandığı ifade ediliyor.

Asıl büyük sorun ise ürünün kalitesinde ortaya çıktı. Kahverengi kokarcanın iç fındıkta oluşturduğu lekelenme, boş ve buruşuk dane ile acılaşma, randımanı ciddi şekilde düşürdü. Geçmiş yıllarda 50-52 randıman seviyelerine ulaşan Sakarya fındığının bu sezon birçok bölgede 38-44 randıman bandına gerilediği belirtiliyor.

TMO’da yüzde 40 sınırı üreticiyi zorluyor

Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) Levant kalite kabuklu fındık için açıkladığı 250 liralık kilogram fiyatı 50 randıman esasına dayanıyor. Ancak üreticinin ürünü teslim edebilmesi için belirli kalite kriterlerini karşılaması gerekiyor. TMO, sağlam iç fındık oranı yüzde 40’ın altında kalan ürünleri kabul etmiyor. Bunun yanı sıra çürük ve bozuk iç oranının yüzde 7’yi, buruşuk dane oranının yüzde 10’u ve rutubetin yüzde 6,5’i aşması halinde ürün geri çevriliyor. Günlerce sıra bekleyerek ürününü TMO alım noktalarına götüren bazı üreticiler, randıman ve kalite kriterleri nedeniyle fındığını teslim edemeden geri dönüyor. Özellikle kokarca zararının değerlendirilme biçimi de üreticilerin tepkisine neden oluyor.

TMO’dan dönen veya ödeme süresini beklemek istemeyen üreticinin serbest piyasaya yönelmesi ise fiyat baskısını artırıyor. Sakarya’da 50 randıman fındığın serbest piyasada 160-175 lira, düşük randımanlı ürünün ise 110-125 lira seviyelerine kadar gerilediği belirtiliyor. Buna karşılık Giresun’da serbest piyasa fiyatlarının 200-215 lira seviyelerinde bulunması, iki bölge arasındaki fiyat farkını daha da büyütüyor. Böylece üretici açısından kilogram başına 40-50 liraya ulaşan bir fiyat makası oluşuyor.

Üreticiler, yüksek gübre, ilaç ve işçilik maliyetlerinin ardından düşük randıman nedeniyle ciddi gelir kaybı yaşadıklarını belirterek çözüm bekliyor. Taleplerin başında ise kokarca zararının afet kapsamında değerlendirilmesi, TMO’nun alım kriterlerinin bu sezona özel olarak esnetilmesi ve düşük randımanlı ürünler için yağlık veya sanayilik alım mekanizmasının devreye sokulması geliyor. Ziraat odaları da Tarım ve Orman Bakanlığı’na acil müdahale çağrısı yapıyor. Kokarca zararlısına karşı özellikle kışlama döneminde kapsamlı mücadele yürütülmemesi halinde gelecek sezon daha büyük kayıplar yaşanabileceği uyarısı yapılırken, TMO alım baremlerinin yeniden değerlendirilmesi isteniyor. Sakarya’da fındık sezonu böylece yalnızca rekolte kaybıyla değil, kalite düşüşü, TMO kriterleri ve serbest piyasadaki sert fiyat farkıyla da üreticinin gündemine oturdu.