Petrol piyasasında ekran fiyatı ile gerçek kargo fiyatı arasındaki fark son yılların en dikkat çekici seviyesine çıktı. Vadeli işlemlerde Brent petrol 108 dolar çevresinde seyrederken, Avrupa’da kısa sürede teslim edilecek fiziki petrol kargolarında fiyatlar 130 doların üzerine yerleşti.

Bu ayrışmanın arkasında iki temel gelişme bulunuyor. Bir yanda Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz çıkışındaki sevkiyat aksaklığı Avrupa’nın yakın teslim petrol arayışını büyütürken, diğer yanda Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği savaş öncesine göre sert biçimde daralmış durumda.

Avrupa’da fiziki petrol fiyatı 137 dolara dayandı

Piyasadaki en sert hareket, fiziksel teslimat gerektiren kargolarda görülüyor. Avrupa rafinerilerinin birkaç hafta içinde teslim alacağı yüklerde fiyatlar 130 doların üzerine çıkarken Kuzey Denizi’nin Forties tipi ham petrolü 136,75 dolara kadar yükseldi.

Bu tablo, vadeli kontratlarla fiziki piyasa arasındaki farkın neden açıldığını da gösteriyor. Ekranda görülen Brent fiyatı daha çok ileri vadeli kontratları yansıtırken, Avrupa’daki alıcılar bugün ihtiyaç duydukları ham petrolü bulabilmek için çok daha yüksek prim ödemek zorunda kalıyor.

Suudi aksaması alıcıları alternatif arayışına itti

Suudi Arabistan’dan Avrupa’ya giden bazı yüklemelerde yaşanan aksama, fiziki piyasadaki sıkışmayı hızlandırdı. Bu nedenle rafineriler Kuzey Denizi, ABD, Kazakistan, Cezayir ve Guyana gibi alternatif kaynaklara yönelerek birbirleriyle daha agresif fiyat yarışına girdi.

Yakın teslim kargolara yönelen bu talep, özellikle Avrupa piyasasında arz endişesini büyüttü. Sonuçta vadeli piyasada 108 dolar civarında izlenen petrol, gerçek teslim piyasasında çok daha pahalı bir ürüne dönüştü.

Hürmüz’de sadece 4 gemi geçti

Piyasayı tedirgin eden ikinci kritik gelişme Hürmüz Boğazı’nda yaşandı. Son verilere göre salı günü boğazdan yalnızca 4 gemi geçti ve bu rakam son 10 günlük 18 gemilik ortalamanın çok altında kaldı.

Dahası, geçen gemilerin ikisi giriş, ikisi çıkış yönünde seyrederken bunların arasında ne çok büyük ham petrol tankeri ne de LNG tankeri yer aldı. Dünyanın enerji akışında en kritik dar boğazlardan biri olan Hürmüz’de dev tankerlerin ortadan kaybolması, fiziki petrol fiyatlarını yukarı iten baskıyı daha da artırdı.

Enerji piyasası iki ayrı risk fiyatlıyor

Petrol piyasası şu anda aynı anda iki farklı gerilimi fiyatlıyor. Birincisi, fiziki arzın gerçekten sıkışması ve yakın teslim kargoların zor bulunur hale gelmesi; ikincisi ise deniz taşımacılığındaki güvenlik sorunlarının daha büyük kesintilere dönüşme ihtimali.

Bu yüzden Brent fiyatı tek başına piyasanın gerçek tansiyonunu anlatmakta yetersiz kalıyor. Avrupa’da fiziki petrolün 137 dolara yaklaşması ve Hürmüz’de trafiğin dört gemiye kadar düşmesi, enerji piyasasında kâğıt üzerindeki fiyat ile sahadaki gerçek maliyetin artık belirgin biçimde koptuğunu gösteriyor.

Türkiye için risk neden büyüyor

Türkiye açısından bu tablo yalnızca uluslararası petrol fiyatı başlığı değildir. Brent fiyatı ile fiziki kargo fiyatı arasındaki farkın açılması, ithalat maliyetleri ve akaryakıt fiyatları üzerindeki baskının bir süre daha yüksek kalabileceğine işaret ediyor.

Üstelik Hürmüz’de tanker trafiğinin daralmaya devam etmesi, arz güvenliği endişesini canlı tutarak enerji piyasasında oynaklığı artırabilir. Bu da Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkelerde hem maliyet hem de fiyat beklentileri üzerinde yeni baskı anlamına geliyor.