16.11.2026
Isparta’dan İstanbul’a on ton elma yola çıkıyor.
Alıcı da on ton tartıyor. Ne eksik kasa var ne de iade. Buna rağmen üreticinin beklediği gelirin 15 bin lirası kayıp. Gıda lojistiğinde bazen iki kantar fişini yan yana koyup hiçbir sorun göremezsiniz. Üçüncü bir belgeye, alıcının hangi kaliteye ne ödediğini gösteren hesaba bakmak gerekir.
Bu temsili sevkiyatta elmalar sofralık olarak hazırlanmış olsun. Alıcı kasaları açtığında bazı meyvelerde ezik görüyor. Ayırma sonunda dokuz ton sofralık kabul ediliyor; gıda güvenliği ve işleme şartlarını karşılayan bir ton ise meyve suyu üreticisine satılıyor. Depo, sevk emrini on ton üzerinden kapatıyor. Satış ekibi aynı gün iki farklı fiyatla fatura kesiyor. Haftalık toplantıda yalnızca sevk edilen miktar sorulursa herkes hedefini tutturmuş görünecek.
Bir kasaya ne kadar para verilir?
Sofralık elmanın kilosunu 30, işlemeye gidenin kilosunu 15 lira varsayalım. Fiyatlar piyasa verisi değil, hesabı görünür kılmak için seçildi. On tonun tamamı sofralık satılsaydı gelir 300 bin lira olacaktı. Gerçekte dokuz tondan 270 bin, kalan bir tondan 15 bin lira geliyor. Aradaki 15 bin lira, eksilen ürünün değil, kaybedilen kalitenin bedeli. Üstelik yeniden ayırma ve ikinci adrese taşıma bu hesaba dâhil değil.
Şimdi satın alma müdürünün masasına iki kasa teklifi koyalım. Daha dayanıklı kasayı kullanmanın bu sevkiyata ek maliyeti 9 bin lira. Pahalı mı? Sofralık kalabilen her kilo 15 lira ek gelir getirdiğine göre, yeni kasanın kendi masrafını karşılaması için en az 600 kilonun sınıf kaybını önlemesi gerekir. Diğer giderler aynı kalırsa 400 kiloyu kurtaran kasa zarar ettirir; 800 kiloyu kurtaran kasa ise ek bedeli çıktıktan sonra 3 bin lira kazandırır.
Yine de hemen kasa değiştirmezdim. Ezikler paketleme hattında elmalar kasaya düşerken oluşuyorsa, daha sağlam kasa almak aynı sorunu daha pahalı bir ambalajla müşteriye götürür. İlk işim, aynı partiden elmayı paketlemeden önce, yükleme sırasında ve alıcının kasayı açtığı anda karşılaştırmak olurdu. Ardından aynı araçta, benzer konumlarda eski ve yeni kasayı denerdim. Böylece ambalaj kararını, en yüksek sesle dile getirilen şikâyet değil, sağlam teslim edilen kilo belirler.
Fındıkta nem, yaş çayda saat, somonda sıcaklık
Karadeniz Fındık ve Mamulleri İhracatçıları Birliğine göre Türkiye, 1 Eylül–31 Ekim 2026 arasında iç fındık bazında 49 bin 410 ton ihracat yaptı; karşılığı yaklaşık 494,6 milyon dolardı. Bu rakam sektörün büyüklüğünü anlatır. Ordu’daki bir deponun yöneticisine ise daha küçük bir kayıt yol gösterir: Bugün teslim aldığım partinin nemi neydi, hangi koşullarda saklandı? Yeterince kurutulmamış fındığı sağlam çuvala koymak sorunu çözmez. Kontrol sonucu belli olmadan iki partiyi birbirine karıştırırsanız, sonradan hangisinde sorun çıktığını ayırt etmek de güçleşir.
Rize’de yaş çay için ilk bakacağım kayıt, yaprağın toplandığı saatle fabrikanın işleme aldığı saat arasındaki farktır. ÇAYKUR, bir alım duyurusunda, alım yerlerinde bir günlük işleme kapasitesi kadar yaş çay biriktiğini açıklamıştı. Böyle bir günde fazladan kamyon göndermek kuyruğun yerini değiştirebilir. Üreticiye fabrikanın kabul edebileceği saate göre toplama randevusu vermek daha işe yarayabilir. Aynı çay işlenip paketlendiğinde ise depocunun önceliği değişir: Paketin sağlamlığına ve kuru kalmasına bakar.
Karadeniz’den çıkan soğutulmuş somonda mesele yine farklı. Aracın ekranı teslimatta doğru sıcaklığı gösterse bile yükün rampada ne kadar beklediğini söylemez. Yüklemedeki ürün sıcaklığı, yol boyunca kaydedilen araç içi sıcaklığı ve teslim saati aynı parti için yan yana okunmalı. Donuk ürünün koşulları da soğutulmuş ürününkinden ayrıdır. Gıda güvenliğinden kuşku duyulan bir parti için karar fiyat kırmak değil, sevki durdurup kalite ekibinin değerlendirmesini beklemektir.
Bu hafta tek bir ürünle başlayın
Teslim raporuna bir sütun ekleyin. Son on sevkiyatta, anlaşılan kalite ve fiyattan kabul edilen kiloyu sevk edilen kiloya bölün. Elma örneğinde miktar eksiksiz, bu oran ise yüzde 90. İkisini aynı satırda görmek, farkı kimin araştıracağını da gündeme getirir.
Kaybın ilk görüldüğü yeri bulun. Sorunlu bir partiyi alıcının kabul kaydından geriye doğru izleyin. Paketleme, depo ve yükleme kayıtlarını aynı parti numarasıyla karşılaştırın. Kayıt zincirinin koptuğu ilk noktada, bir sonraki sevkiyatta hangi ölçümü kimin yapacağını belirleyin.
Çözümü tek sevkiyatta sınayın. Kasa, istif yüksekliği veya yükleme randevusundan yalnız birini değiştirin. Koruduğunuz satış gelirini denemenin ek maliyetiyle karşılaştırın. Sonuç birkaç benzer sevkiyatta da tekrarlanıyorsa uygulamayı genişletin.
Bir sonraki sevkiyat toplantısında “Kaç kilo teslim ettik?” sorusunun hemen arkasına şunu ekleyin: “O kiloların kaçını söz verdiğimiz kalitede, anlaştığımız fiyattan sattık?”


