Türkiye’nin stratejik tarım ürünlerinden biri olan fındıkta son günlerde dikkat çeken bir gelişme yaşanıyor. Sektör temsilcilerinden gelen bilgilere göre Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) elindeki stokları ihale yoluyla kavrulmuş hale getirerek toptancılara yaklaşık 700 TL seviyesinde (11–13 mm ve 13–15 mm karışık) satışa sunuyor.

Oysa aynı dönemde ihracatçı ve özel sektör firmaları iç ve dış piyasaya kavrulmuş ürünü 850–900 TL bandında arz ediyor. Aradaki ciddi fiyat farkı, sektörde “haksız rekabet” tartışmasını beraberinde getirmiş durumda.

Bu noktada meseleyi sağduyuyla ve bütün yönleriyle değerlendirmek gerekiyor.

TMO’nun Rolü: Düzenleyici mi, Oyuncu mu?

TMO, Türkiye’de tarım piyasalarını regüle etmek, üreticiyi korumak ve fiyat istikrarını sağlamak amacıyla kurulmuş çok kıymetli bir kamu kurumudur. Görevi, piyasa dengesinin bozulduğu dönemlerde müdahale alımı yaparak üreticiyi mağdur etmemektir.

Ancak bugün gelinen noktada tartışma şudur:

TMO piyasa düzenleyici rolünün ötesine geçip, işlenmiş ürün satarak doğrudan ticari aktör konumuna mı gelmektedir?

Kavrulmuş fındık satışı; işleme, paketleme, pazarlama ve ticaret zincirinin aktif bir parçası olmak anlamına gelir. Bu durum, yıllardır yatırım yapan, tesis kuran, istihdam sağlayan özel sektör firmalarının faaliyet alanına doğrudan temas etmektedir.

Fiyat Farkı Neden Tepki Çekiyor?

Bugün ihracatçı firmalar yüksek finansman maliyetleri, enerji giderleri, işçilik artışları ve döviz baskısı altında rekabet etmeye çalışıyor.

Bu ortamda kamunun elindeki ürünü piyasa fiyatının oldukça altında sunması şu sonuçları doğurabilir:

Özel sektörün stok değer kaybı

İhracat kontratlarında fiyat baskısı

Karlılıkların ciddi şekilde düşmesi

Uzun vadede yatırım iştahının zayıflaması

Türkiye dünya fındık ihracatında lider konumda. Bu liderlik yalnızca üretimle değil, güçlü ve rekabetçi bir özel sektör yapısıyla mümkün oldu.

Kamu Müdahalesinin Sınırı Nerede Olmalı?

TMO’nun elindeki stokları eritme ihtiyacı anlaşılabilir. Ancak burada temel soru şudur:

Stok yönetimi yapılırken piyasa dengesi gözetiliyor mu?

Regülasyon amacıyla yapılan müdahale ile ticari fiyat kırma arasında ince ama hayati bir çizgi vardır. Kamu kurumu, piyasa oyuncularını zayıflatacak değil, sistemi güçlendirecek şekilde hareket etmelidir.

Çözüm Ne Olabilir?

Bu sürecin yapıcı bir zemine oturması için:

Şeffaf bir fiyatlandırma politikası oluşturulmalı.

Sektör temsilcileriyle istişare mekanizması kurulmalı.

İşlenmiş ürün satışında özel sektörle rekabet etmek yerine ham ürün piyasasına odaklanılmalı.

Geçici uygulamalar kalıcı piyasa davranışına dönüşmemeli.

TMO, bu ülkenin göz bebeği kurumlarından biridir. Kurumun itibarı, piyasayla çatışarak değil; üretici ve sanayiciyle birlikte hareket ederek daha da güçlenir.

Unutulmamalı

Fındık sektörü yalnızca bir tarım meselesi değil;

Karadeniz ekonomisinin omurgası,

On binlerce ailenin geçim kaynağı,

Türkiye’nin önemli döviz girdilerinden biridir.

Kamu ile özel sektör karşı karşıya gelmemeli; aynı hedef için omuz omuza çalışmalıdır.

TMO’nun bu uygulamayı yeniden değerlendirmesi, piyasadaki fiyat dengesini gözetmesi ve sektörle istişare içinde hareket etmesi hem kurumsal itibarı hem de Türkiye fındık piyasasının sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır.

Mesele eleştirmek değil;

doğru zeminde, doğru dengeyi kurmaktır.