5.04.2025

EISTI Kurucusu, Matematikçi, Profesör Nesim Fintz ’’Matematik ve Enformatik Üstünden Özgünlükler Tarihi‘’ (Historires Extraordinaire) eseri için verdiği konferansta, satrancın 64 karesini şu çok anlamlı örnekle anlattı:
-İlk kareye 1 pirinç koyup, sonraki karelere hep karesini alarak pirinç yerleştirirseniz, 64.karedeki pirincin miktarı, iyi bir pirinç üreticisi olarak bilinen bir ülkenin pirinç üretimini bile aşar…
Prof.Fintz bununla bize ne anlatmak istiyordu?
‘’Baştan anlaşılmaz ama tekil bir kötü, çoğaltan etkisi yaratabilir’’ ilk aklıma düşen yorum oldu.
Despotların/tiranların türeme nedeni üstüne düşünüyorum… İlk etken, ‘’egonun beslenmesi için güç oluşturmak’’. Fromm’un ‘’insan olamayan insanlara has olgular’’ dediği olay ego. Egoyu besleyen güç iktidar gerektiriyor. Bu iktidar sahibine her türden kaynağı yaratıyor. Altın kural ‘’iktidar yitirilmeyecek’’. İktidarı yitirmemek için iktidarın eylem alanı ‘’temiz’’ olacak.
Tüm tiranlar bunun için birbirlerinin örneklerini klonlayıp çoğaltıyor.
Trump, ‘’Kurtuluş Günü’’ ilan ederek, 100 küsur ülkeyi ‘’hem 40 katır, hem 40 satır’’ cezasına çarptırdı.
Hayrettir, bu listede ‘’benim vilayetim’’ dediği Kanada, ‘’beni sömürüyor’’ dediği Meksika, ‘’canımı sıkıyorsun’’ dediği Rusya yok.
ABD 2023’te dünyaya 1,8 Trilyon $ mal satmış, 3,0 Trilyon $ mal ithal etmiş. 1,2 Trilyon $’lık açığı var.
ABD ithalatının %60’nı Kanada, Meksika, Çin ve AB’den yapar.
Bunun için 100 ülkeye ‘’cihat açmak’’ niye?
ABD olarak sen, yeni gümrük vergileri salarsan, cezayı uyguladığın ülke de karşılılık( mütekabiliyet) ilkesini uygular, o da sana vergi salar.
Rakamlara gizlenen bir veriyi aktarayım: ABD geçen sene dünyaya 205 milyar $’lık silah satmış. Gayret etse de, ABD’nin dünyaya satacağı başkaca bir mal kalemi bulması çok zor…
İşgücü cennetlerinde mal üretirken, ABD’li şirketlerin bu ülkelerden cayıp, ülkelerinde yatırım yapmasını beklemek de tam bir safdillilik…
Bay Başkan yalan da söylüyor: Gül Bahçesi’nde gözümüze sokmaya çalıştığı o upuzun listede yer alan rakamların aslı astarı da yok. Örneklersem, ‘’AB %39 oranında tarife (vergi) uyguluyor!’’ demiş. Oysa bu oran sadece % 3. İktisat Nobel’li Profesör Krugman, bu oranların tümüyle ‘’olsa olsa yöntemi ‘’ ile belirlendiği kanısında. Amaç belirsiz…
Varsa / yoksa, ‘’cezalandırmak‘’. ‘’Biz ve Onlar’’ ayırımıyla aklınca ‘’düşman ‘’ yaratıyor.
Krugman ‘’ABD’nin şok edici davranışlarla’’ dünyayı kendisine ‘’tapınmaya’’ davet ettiği kanısında.
Ama fiyatlar artınca -ki artacak- bu silah elinde patlamayacak mı?
Konu, iktisadi değil, bu belli.
Bir siyasi neden mi var?
Dünyayı ‘’düşman’’ ilan ederek, bir ‘’savaş çıkarma’’ niyeti de olabilir…
Tarih hep tekrarlanır: List isminde, cahil bir papaz, 1834’te ‘’ Zollverein’’ (gümrük birliği) teziyle, 14 Alman bölgesini -Almanya ülke olarak ortada yoktu- bir araya getirdi. Bu Alman Birliği saldırgan oldu,1.Dünya Savaşı’na yol açtı.
The Economist dergisinin bu haftaki sayısının ‘’Dünyayı Yerle Bir Eden Gün’’ kapağıyla çıkması boş değil….
X
Yaşar Kemal diyor ki: Vardır bilirim, yeryüzü insanla,hem de güzel , iyi, yüreği sevgi dolu insanla doludur. Bu kadar olumsuzluklar, belalar içinden sıyrılıp çıkıyor, yok olmuyorsak, yeryüzü yüreği sevinçle, sevgiyle, barışla, kardeşlikle dolu insanlarla dolu olduğundadır.
X
Not 1:Af dilemek için bir Lesotho (Afrika) heyeti ,ABD’ye yolla çıktı (BBC).
Not 2:ABD listesinde yer alan 2 ada ülkesi Heard ve McDonalds Adaları’nda sadece penguenler var, insan yaşamıyor.
Not 3: 22.Türkiye Filmleri Haftası Paris’te yapılıyor, bravo L’Acort ekibine…