Göbeklitepe’deki 12.000 yıllık insanlık geçmişi belgelenince, arkeoloji bir atak yaptı. 2020’de Taş Tepeler Projesi başlatıldı. Kültür Bakanlığı’nın dar olanaklarıyla yetinilmedi, THY  ve Alman DFG kurumu destekçi.  Halen 200 km2’lik bir alanda, 12 yerleşimde harıl harıl çalışılıyor. 2025’de 219 uzman  sahadaydı. İ.Ü.  Tarihöncesi Arkeolojisi  ABD’nın liderliğinde, uluslararası  36 akademik  kurum  var.

Hakbilir olayım,  Prof.Necmi Karul, Prof.Eylem Özdoğan, Mehmet Özdoğan hocanın yetiştirmesi. Mehmet hocaya sorarsanız o da zenginliğinin kaynağını Prof. Dr.Halet Çambel hocaya bağlar. Bınlar bize,  bilimde sürekliliğin  ve usta-çırak ilişkisinin önemini bize çok iyi anlatır.

Göbeklitepe’de yerleşik uygarlığın ilk izleri bulununca şimdi bir envanter çıkarılıyor. Bununla sürecin çok yönlü anlaşılmasını sağlayacak bir veriye ulaşılması hedefleniyor. Etno-arkeoloji yoluyla geçmiş yaşam ve üretim  biçimleri belgeleniyor.

Burada bizim için önemli olan konuları Prof.Dr.Eylem Özdoğan 3 soruya dönüştürüyor:

1-Yerleşik kültüre yön veren dinamikler nedir?

2-Varoluş ideolojisi nasıl yansıtıldı?

3-Teknolojik evrilmelerle -buna keşif de diyebiliriz,Özdoğan hoca inovasyon deyimini kullanıyor- günlük yaşamın etkileşimi nasıldı? 

12.000 yıl öncesine giden ve yaklaşık 1500 yıl süren bir uygarlıktan söz ediyoruz. Avcı-toplayıcılar ama yerleşikler.  Necmi Karul hoca bir noktanın altını çiziyor: Bugüne dek olan kabulümüzün tersine, tarım  ve hayvancılık yerleşikliğin sonucu ortaya çıkıyor. 

12 saha kazı ve araştırması, – bunlara kent de diyebiliriz -  bu ilk neolitik toplulukların özgün kültür yaratımındaki bütünlüğü  belgeliyor. Sembolik yönü güçlü anıtsal yapılar, 3 boyutlu heykeller özgün ama birbirini andırıyor. Hepsinde, spritüel  özellik taşımadığını anladığımız  bir kamusal yapı kompleksi var.  Göbeklitepe’de yine de tarih öncesi inanç sistemini ve sosyal tabakalanma konusunu araştırıyor. Bilim bu kamusal binalara ‘’tapınak’’ yerine  insanları bir araya getiren ‘’ritüel meclisleri’’ demeyi yeğliyor. Sayburç Kazısı’nda ortaya çıkan insan ve hayvan bütünlüğünden oluşan 5 figür, süreç içindeki değişimi çok iyi sergiliyor.   

Yakın zamanda  heyecan verici çokça yeni bulguya ulaşacağımız kesin... Necmi hocanın yılda 25-30‘u bulan konfeans ve anlatımlarındaki son sözünü tekrarlayayım: Bu işin arkası gelecek... 

Necmi Karul bu araştırma projesi için ‘’ Taş Tepeler’’ demeyi yeğlerken, hocaların hocası  Mehmet Özdoğan ‘’ Göbeklitepe  Kültürü’’ deyimini öneriyor, son söz henüz söylenmiş değil. Örneğin, şimdi Tokyo yolcusu olan  Berlin’deki  serginin adı ‘’ Göbeklitepe’’ idi.

Arkeoloji bilimi Türkiye’deki hiç bir projesinde seferberlik yaparak bu denli hızlı  yol olmadı, verimli sonuçlara ulaşmadı.

45 derecede sahada çalışarak, dünyada ilk yerleşik yaşamı bize belgeleyen bilim insanlarına  ‘’selam olsun’’. 

Yaşar Kemal diyor ki:  Gelecek gelecektir, biz oraya gerçekten kendimizi yollayabilirsek gelişmelere yardımcı olmuş oluruz. 

Not:ABD’nin Venezuella’yla yaptığı 100 yıllık ‘’Petrol Anlaşması’’  uluslararası  alanda bir ‘’modern  gasp işlemi ’’ olarak nitelendi.

Not: Dolar’a adını kazıtan ‘’ilk’’ Başkan olan Trump’un ABD’de kamuoyu benimsenme oranı % 30’larda geziniyor.

Not: Dünya Barış Günü, Midilli ve Ayvalık Ege Barış Dernekleri’nce 1-6 Eylül arasında bir Barış Şenliği şeklinde Midilli’de büyük bir çoşkuyla kutlanıyor.    

Not:Almanya’nın Saksonya Eyaletinde yarın yapılacak seçim öngörülerinde ırkçı faşist AFD’nin %40’la birinci, Sol Parti’nin de  ikinci parti çıkması, dünyadaki uçlara yönelimi işaretliyor.