11.05.2024
![Çifte hareket var mı?](/Resimler/KoseYazilari/v2/cifte-hareket-var-mi-k_33.jpg)
Pasific Ouintet’in Fazıl Say’ın bestesinin de yer aldığı konserde Aliya / Liana / Fernando / Haeree / Kenichi ‘’barış’’ için üflediler.
CSO Daimi Şefi Cemi’i Can Deliorman konsere katılımı ve Federal Almanya Tarım Bakanı Cem Özdemir’in sıcak mesajı, konserin güzellikleri oldu.
Dostum Aliya’yı 12 yaşında Moskova’da tanıdım. Kopmadık, flütde dünya kariyerinde yol almaya devam ediyor, yolu açık olsun…
Dostum Çelik Kurtoğlu hoca, Arrow’un (Nobel 1972) piyasada bir arayüz varlığını vurguladığını yazmış.
Bu konuyu ‘’deşmek’’ istiyorum
Macar intellenjiasının gözdesi Karl Polayni‘nin sorduğu soruyla sistem kaos yaşarken bir ‘’ çifte hareket olayı’’ nın yaşandığı dünya örneği var mı?
İspanya’nın Mondragon Kooperatifçilik Deneyi…
Bask, 1950’li yıllarda İspanya’nın sıkıntılı bölgesi(ydi). Arazisi verimsiz, işsizlik yüksekti. Franco diktatörlüğünde zulum egemendi, piyasa bu faşist adamın dudaklarındaydı, o biçimlendiriyordu.
Bir papaz, J. M. Arizmendiarrieta 1956’da bu bölgede bir ‘’teknik sanat okulu ‘’ kurdu. Bu teknik okulla ‘’çifte hareket’’in kaldıracını doğru yerleştirmişti. Mezunları ‘’Mondragon’’ adlı kooperatifin kurucusu oldular.
Aydın din adamının ‘’Teknik eğitim/ Teknik eğitim / Teknik eğitim‘’ diyerek ortaya çıkardığı Mondragon, 70 yaşıyla , İspanya’nın 7. büyük ve Bask bölgesinin en büyük kuruluşu oldu.
Günümüzde, Mondragon şemsiyesi altında toplanmış 81 kooperatif -şirket sözünü kesinlikle kullanmıyorlar- 70.000 insan istihdam ediyor.
Bu kooperatifi piyada düzeninden bence farklı kılan 5 ilkesi var:
1-Kadın, erkek eşit ücret alır. En yüksek ile en alt düzey ücret arasında 1’e 6 Kuralı var.
2-Paydaşlıktan bağımsız, ‘’her ortak bir oy’’ kuralı geçerli.
3-İşletme sahada yönetilir, tepeden inme karar alınmaz.
4-Bölgede sosyal değişim yaratmak temel amaçtır.
5-Sürekli eğitimle paydaşların yapma becerisi ileriye taşınır.
Bu ilkeler hiç rafa kalkmadan 70 yıldır şaşmaz bir şekilde uygulanıyor. Tüm kooperatifler sanayi temelli. Bunları besleyen 12 ar-ge merkezi var. İmalatın yanında satışın önemi unutulmuyor, perakendecilik de yapılıyor. Sağa-sola el açmamak için bir ‘’ Mondragon Kooperatif Sandığı ‘’ (bir nevi banka ) kurulmuş.
Mondragon’un dönüm noktası İspanya’nın AB’ye üye olduğu 1986 yılı…
Mondragon Kooperatifi bu yıldan sonra İspanya’dan dünyaya açıldılar. 37 ülkede üretim yapıyorlar. Yönetmek sorun olmuyor… Çünkü her bir organizasyonda ‘’yerinde yönetim’’ (özyönetim) uygulanıyor. Mondragon Üniversitesi 373 patentiyle ‘’dışa bağımlı’’ olmadan üretimi sağlıyor.
Son 20 yılda Bask bölgesinin çehresi değişti, uygarca yaşanılan bir bölge ortaya çıktı.
Bölge için bağımsızlık isteyen ETA silahlarını bıraktı. Bask dili özgürce öğreniliyor, 2.resmi dil oldu.
Mondragon’sa 2024’de nerede duruyor?
Bask’lı dostlarımdan aldığım cevap ‘’Son 2 krizde daha da güçlendik!‘’ dediler. Gereksiz kuruluşları kapatmışlar, güneş enerjisiyle büyük tasarruf yaratmışlar…
Kurucusunun‘’Başarı niyetlerin toplamından oluşur.Kooperatifçilik ise yeteneklerimize anlam katan organizasyondur ‘’ sözleri, kanımca her günden daha anlamlı.
Profesör Chomsky’nin ‘’Mondragon Modeli, kapitalizme alternatiftir!‘’ sözleri, üstünde düşünülmeye değer.
Tarihçi Marc Bloch, ‘’yenilginin ruhu’’ kavramıyla, yaşamı üstesinden gelmeye kalkışmayan insanoğlunun yenilginin parçası haline söyler. Mondragon Kooperatifçiliği, her koşulda ayağa kalkmanın ve karşı hareketin mümkün olduğunu söyleyen capcanlı bir deney…
Evet, çifte dönüşüm mümkün…
Ustamız Yaşar Kemal tüm Akdeniz’e bakarak dediği çok anlamlı: Zengin Akdeniz kültür çemberinin iyice pekişmesi, insanlığımıza neler, ne olanaklar kazandırabiliyor, düşenebiliyor muyuz?